CỘNG ĐOÀN, BỨC TRANH ĐA SẮC
CỘNG ĐOÀN, BỨC TRANH ĐA SẮC
Ai trong mỗi người cũng có nhu cầu yêu và được yêu, tình yêu thương như mối dây thắt chặt tương quan và làm cho đời sống của mỗi người được phong phú hơn, tươi nở và có sức sống diệu kỳ. Đã có biết bao người vượt lên số phận nhờ tình yêu. Tình yêu mãi đẹp và trong sáng khi nó biết mở rộng cho mọi người. Đã có biết bao hình ảnh đẹp để nói về đời sống cộng đoàn: “Cộng đoàn nơi tha thứ, chốn an vui”, nơi hoạ lại mối hiệp thông Ba Ngôi, nhưng song hành cùng với những yếu đuối ngổn ngang của thân phận con người, nên đời sống cộng đoàn vừa ấm nóng tình thương, nhưng lắm khi cũng chan đầy nước mắt bởi sự thiếu chia sẻ và lòng cảm thông. Liều thuốc nào cho cộng đoàn nếu không phải là để cho Lời Chúa thẩm thấu, đi vào ngõ ngách của tâm hồn, là chất keo nối kết, là sợi dây vô hình liên kết giữa các thành viên với nhau.
1. Cộng đoàn - một bức tranh đa sắc
Trong nghi thức thẩm vấn trước khi tuyên khấn, tôi cùng với chị em xin lòng thương xót của Chúa và cộng đoàn với niềm xác tín nhờ ơn Chúa và sự trợ giúp của Hội dòng tôi cũng như các chị em muốn tuyên khấn theo sát Đức Kitô và thuộc về Người trong Hội Dòng. Dù được sai đến sống ở bất cứ cộng đoàn nào, ai cũng mong mình được đón nhận, được yêu thương, được thuộc về, đó cũng là những nhu cầu tâm lý căn bản của con người theo nhà tâm lý học Maslow. Tuy nhiên, không phải ai cũng là người dễ thương, dễ gần, dễ mến, người đó có thể dễ thương với người này, nhưng không dễ thương với người khác dù vẫn biết đó là người chị em của mình trong một Hội dòng, cùng lý tưởng theo Đức Kitô và trong cùng ơn gọi làm con Thiên Chúa. Mỗi người từ muôn phương, với những nét văn hoá, tiếp nhận một nền giáo dục khác nhau, cá tính khác nhau, nên thật không dễ để nên một với nhau. Có một chút gì đó rất người đó là ta thường thích thân với người hợp với ta hơn, nên vẫn còn kiểu sống tách biệt nhóm hai người, ba người hay nhiều hơn, với những mặt tích cực và không thiếu những tiêu cực từ nó.
2. Những chấn thương trong cộng đoàn
Vâng, yêu thương không phải là một lỗi, không phải là sai, vì đó là thái độ, hành vi cần phải có nơi mỗi thành viên trong cộng đoàn, song tình thương ấy phải trải rộng cho hết mọi người, chứ không chỉ khoanh vùng trong một phạm vi hai người, hay một nhóm người, cũng không nhất thiết phải lộ ra tất cả, nhưng phải thật tế nhị. Tất nhiên, không đòi hỏi một sự ngang nhau cho mọi người vì nhu cầu và tính khí mỗi người khác nhau, song sẽ là quá khi có sự bất ổn, có sự thiên vị riêng tư. Đôi khi mỗi người chưa thực sự gặp gỡ được nhau, chưa có sự đối thoại, lắng nghe nhau. Nhu cầu giao tiếp là một trong những nhu cầu rất quan trọng không thể thiếu. Con người có thể chịu được thiếu thốn vật chất, nhưng không thể chịu được nỗi cô đơn. Con người đến với con người để tìm thấy niềm vui, ý nghĩa cuộc sống, vươn tới những điều thiện hảo và hoàn thiện chính mình trong chiều kích xã hội tính, càng có sự tác động hỗ tương thì tình cảm càng mãnh liệt.
3. Mổ xẻ vết thương dưới góc nhìn tâm lý
Mỗi người có môt lịch sử riêng của mình, người ấy có thể được chấp nhận hay chối bỏ, có thứ tương quan khó khăn với cha mẹ từ thời thơ ấu. Trong mỗi người có một nỗi khát khao mạnh mẽ, đồng thời có nỗi sợ hãi, hiệp thông và phụ thuộc. Tình thương là điều chúng ta mong muốn hơn hết. Đồng thời cũng là điều chúng ta có thể bị tổn thương. Kẻ thù của cộng đoàn là hình thành những người giống nhau, có cùng tư tưởng, quan niệm sống, tự tán thưởng mình, họ rất dễ rơi vào tình cảm lệ thuộc. Nếu cứ để cảm xúc hướng dẫn, cộng đoàn không còn là nơi hiệp thông, mà là những nhóm người ít nhiều khép kín, sẽ có một lúc người ta không nhìn thẳng mặt nhau, người ta trốn tránh nhau.
Thế giới mỗi người là một cõi huyền bí phức tạp, mỗi người có thói quen tâm lý, có nhu cầu khát vọng khác nhau, sống gần nhau phát sinh va chạm, xung đột do không hợp nhau về tâm lý, mỗi bên đều cảm thấy mình có lý và thấy những khuyết điểm của nhau nhiều hơn gây ra những xung đột. Xét trên bình diện tâm lý, một tật xấu của con người nhiều khi đã được chôn vùi và rào kỹ trong tận vô thức khi bị tấn công, những biểu hiện tâm lý như chống đối, sợ hãi, nhu cầu thống trị… hình như chỗi dậy từ những vết thương thời thơ ấu do không được thương mến, hoặc quá nuông chiều nó đứng ở bề mặt tâm thức.
Quy luật lây lan tâm lý cũng hay xảy ra trong cộng đoàn, một khi một chị em bị chối từ, không cảm thấy mình được nhìn nhận, họ có những biểu hiện tâm lý dẫn đến cơ chế lây lan sang người khác, nếu một người có tâm trạng xấu, có thể làm cho người khác có tâm trạng xấu theo. Tâm trạng cộng đoàn không ổn do thiếu sự cân bằng về tâm trạng, sự bất đồng quan điểm giữa các thành viên. Trong mối quan hệ qua lại giữa các thành viên trong cộng đoàn có nhuộm màu sắc cảm xúc, nên mới nảy sinh việc thích hay không thích người khác, là nguyên nhân gây ra thiệc cảm và ác cảm.
4. Tin Mừng - vị thuốc xoa dịu và chữa lành những chấn thương trong đời sống cộng đoàn
Có thể nói, đời sống chung đáp trả lời giảng dạy của Chúa Giêsu về mối liên kết giữa hai mệnh lệnh mến Chúa và yêu người. Trong một bậc sống muốn yêu mến Thiên Chúa hết mọi sự, thì không thể nào không dấn thân yêu thương cả người thân cận với lòng quảng đại, đặc biệt là bắt đầu từ những người gần gũi nhất vì họ thuộc về cùng một cộng đoàn.
Nơi cộng đoàn, mỗi người đều được kêu gọi sống chung với nhau trong một giao ước tình thương, có trách nhiệm lẫn nhau. Cộng đoàn thực sự là cộng đoàn khi cởi mở cho người khác, khi thành viên của cộng đoàn lớn lên trong tình thương, lòng trắc ẩn và khiêm nhường, thật sự cởi mở đón nhận nhau được xây dựng trên lòng tha thứ. Một khi thật sự là cởi mở cho nhau và phụ thuộc lẫn nhau, cộng đoàn là tình yêu cho mỗi người. Trong cộng đoàn người ta yêu thương từng người cụ thể chứ không yêu theo nghĩa trừu tượng là toàn thể, yêu thương là để người khác lớn lên.
Bao lâu cộng đoàn không chấp nhận là một hỗn hợp của ánh sáng và bóng tối, của ưu điểm và khuyết điểm, của vị kỷ và ích kỷ, của trưởng thành và chưa trưởng thành, thì ta tiếp tục dựng lên những rào cản. Với thời gian, khi người ta thấy rõ ràng và biết lắng nghe, các vấn đề sẽ dịu bớt vào lúc người ta ít chú ý đến chúng. Mỗi người không chờ đợi tình thương, nhưng phải xây dựng bắt đầu từ những việc nhỏ bé được làm trong sự nhiệt thành trung tín, yêu thương, khiêm hạ, tha thứ, tế nhị và đón nhận. Luôn cho người chị em một không gian, chú ý lắng nghe với lòng thương yêu và hiểu biết. Nhờ đó chị em khám phá ra mình được yêu thương và yêu thương người khác, tìm được con đường chữa lành nội tâm.
Chị em cùng nhau kiến tạo bầu khí yêu thương chân thành, bình an, tin tưởng, thông cảm lẫn nhau bằng cách dám chấp nhận sự thực về mình, những gì đã làm nên chị em, những gì chị em đang có và đang được hưởng, những gì chi phối lối nghĩ, lối nói, hành động của chị em, điều này không chỉ tránh được những điều không hay, mà còn là động lực giúp thăng tiến về mặt thiêng liêng, nhân bản, tri thức, sứ vụ. Đầu tư chính mình. Can đảm cởi mở chân thành với chị em biết học cái tốt, chia sẻ những cái dở của mình, có kinh nghiệm đón nhận cái dở của chị em, can đảm lột bỏ những nhãn hiệu thành kiến. Dám “lấy cái xà ra khỏi mắt mình trước, rồi ta sẽ thấy rõ để lấy cái rác ra khỏi mắt người chị em”. Biết “ở một mình” thẩm định lại chính mình, đó là cơ hội lùi một bước để tiến hai bước, để có cái thắng kịp thời, tôn trọng những khác biệt.
Nếu mỗi người trong cộng đoàn đều nỗ lực từ chính bản thân mình, tình yêu huynh đệ sẽ dâng trào trong cộng đoàn, ở đó chị em có thể kể cho nhau những niềm vui, nỗi buồn, những hạnh phúc, âu lo, những khủng hoảng đức tin hay ý nghĩa cuộc đời, có thể chuyện vãn thoải mái, thân thương với nhau và nhất là chấp nhận những khác biệt, những cái dở của đời sống chung, chấp nhận đi đến hiệp nhất bằng giá của sự hoà giải.
Dĩ nhiên, việc thực hành tình yêu huynh đệ trong đời sống chung đòi hỏi những nỗ lực và hy sinh đáng kể và nó đòi hỏi lòng quảng đại vì thế đòi một sự dấn thân nghiêm túc “ nhiệt thành, không trễ nải” sống tình yêu huynh đệ dưới hết mọi khía cạnh.
Có thể nói, để có thể hiện hữu với nhau và giúp nhau tăng trưởng, mỗi người trong cộng đoàn cần là mình cách thành thật và sung mãn, đồng thời khám phá những cá biệt trong nhân cách của ngưới khác, có sự hiệp nhất trong đa dạng. Cha Timothy Radcliffe đã viết: “Yếu tố giữ chúng ta lại với nhau, đó là một cách sống cho phép có sự đa dạng và uyển chuyển, một sứ vụ chung và một thể thức quản trị cho mọi người có quyền được phát biểu ý kiến của mình. Con sư tử Đaminh và chú cừu Đaminh vẫn có thể sống chung và vui vầy với nhau”.
Mỗi chị em dám chân thành và khiêm tốn chia sẻ nói lên những điều mình bức xúc từ cộng đoàn, trong tinh thần xây dựng và hiệp thông. Đồng thời cải biến thực trạng bằng một cách sống cởi mở, “lấy lòng khiêm nhường mà coi người khác hơn mình”(Pl 2, 3b), sống hết mình và dám đón nhận nhau, bắt đầu từ nghĩa cử yêu thương, bằng việc làm nhỏ bé đơn sơ nhưng đượm thắm tình tỉ muội rồi sẽ đến một lúc nào đó tinh thần hiệp thông sẽ ngự trị trong cộng đoàn.
Tâm lý học thực nghiệm và triết học hiện đại đã chứng tỏ: tình yêu khiến con người sáng suốt. Được yêu, con người được lớn lên và trưởng thành. Bị chối bỏ, chúng ta dễ có khuynh hướng co cụm, thậm chí không chấp nhận chính mình. Người ta cần yêu cũng cấp thiết như cần thở, và cũng cần người khác đón nhận tình yêu của mình như người đó cần không khí để thở, không có không khí, người ta sẽ chết ngạt, không có tình yêu, ta không thể mạnh mẽ trong tinh thần và vững vàng về tâm lý.
Tôi không muốn nói rằng cuộc sống cộng đoàn luôn thuận buồm xuôi gió, được dệt nên bởi những điều may lành, nhưng là những bức tranh được hình thành từ hàng ngàn khung cảnh khác nhau. Điều tôi có thể làm là nhẫn nại, tập đón nhận, lãnh nhận, đôi khi không thể nói bằng tâm tình mà bằng lời cầu nguyện, quên đi những vụng về, lỗi phạm, giữ nụ cười ngay cả khi muốn khóc. Không chiếm giữ, nhưng là chia sẻ thời giờ, sức lực, chia sẻ đồ vật, tài năng, niềm vui, nỗi đau thương. Không ai là của chính mình, nhưng để yêu thương cách sâu xa, luôn hướng tới người khác có nhu cầu lớn hơn, “mang gánh nặng cho nhau”( Gl 6,2). Lời khấn là để yêu thương với một tình yêu tuôn tràn từ kinh nghiệm về một cuộc gặp gỡ Thiên Chúa; luôn đi bước trước trong tình yêu, là mở toang chính mình tới cực độ, sâu thẳm, kiên định, không trốn tránh đau khổ để đạt tới niềm vui Tin Mừng.
Nt. Cecilia Phạm Trang